EUDR - na czym polega rozporządzenie o wylesieniu?

EUDR – co to jest i jaki ma cel?

Rozporządzenie Parlamentu Europejskiego i Rady (UE) 2023/1115 w sprawie udostępniania na rynku unijnym i wywozu z Unii niektórych towarów i produktów związanych z wylesianiem i degradacją lasów jest częścią strategii Unii Europejskiej, która ma na celu ograniczenie emisji gazów cieplarnianych do atmosfery, a także ochronę bioróżnorodności. Ekolodzy są zdania, że działania człowieka ukierunkowane na pozyskiwanie na dużą skalę surowców takich, jak drewno, kakao, olej palmowy, czy kawa w dużej mierze przyczyniają się do degradacji środowiska.

Rozporządzenie EUDR – skąd się wzięło?

Rozporządzenie EUDR zostało opublikowane 23 czerwca 2023 roku. Poprzez wprowadzone regulacji Unia Europejska usiłuje ograniczyć wpływ państw członkowskich na wylesianie. Po wejściu w życie nowych przepisów każdy podmiot, który wprowadza na rynek wspólnotowy określone towary lub eksportuje z niego, będzie musiał wykazać, że dobra nie pochodzą z obszaru, który w niedawnym czasie został wylesiony oraz że nie przyczyniło się to do degradacji lasów. Do głównych założeń rozporządzenia EUDR zalicza się:

• zminimalizowanie wpływu Unii na wylesianie i degradację lasów na całym świecie, a tym samym przyczynianie się do ograniczenia globalnego wylesiania,
• zmniejszenia wkładu Unii w emisje gazów cieplarnianych i globalną utratę różnorodności biologicznej.

EUDR – rozporządzenie przeciwko wylesianiu w praktyce

Nowe przepisy unijne dotyczą wyłącznie określonych grup towarów wymienionych w załączniku nr I. Choć pozornie katalog jest dosyć wąski, bo składający się z zaledwie z 7 kategorii, w każdej z nich umieszczono dodatkowe podkategorie.

Dla przykładu pod pojęciem drewna mieszczą się m.in. drewno opałowe, węgiel drzewny, podkłady kolejowe, arkusze na forniry, czy płyta pilśniowa. Z kolei kauczuk to nie tylko materiał naturalny, ale też opony pneumatyczne, pasy i taśmy przekaźnikowe oraz kształtowniki.

W praktyce oznacza to, że rozporządzenie EUDR obejmie swoim oddziaływaniem bardzo wiele obszarów rynku i mnóstwo przedsiębiorców będzie musiało przystosować się do nowych przepisów. Zbiorczo wszystkie wskazane wyżej towary zostały określone jako „towary i produkty odnośne”. Obowiązuje ogólny zakaz ich wprowadzania na rynek lub wywożenia, chyba że przedsiębiorca będzie w stanie wykazać łącznie wszystkie poniższe warunki:

• towary lub produkty nie spowodowały wylesienia,
• zostały wyprodukowane zgodnie z właściwymi przepisami kraju produkcji,
• przedłożono w ich sprawie oświadczenie o należytej staranności.

Daleko idące ograniczenia powodują, że przedsiębiorcy handlujący towarami wrażliwymi muszą przyjąć na siebie dodatkowe obowiązki.

Dodatkową komplikację wprowadza to, że katalog towarów i produktów odnośnych może zmienić się w przyszłości. Może to oznaczać konieczność dostosowania modelu biznesowego do nowych wymagań.

Rozporządzenie EUDR – kogo dotyczy i jakie nakłada obowiązki?

Rozporządzenie o wylesianiu wprowadza dwie kategorie podmiotów. Są to podmiot oraz podmiot handlowy. W obu przypadkach taki status może posiadać zarówno osoba fizyczna, osoba prawna, jak i jednostka organizacyjna. Warunkiem jest, aby w ramach działalności handlowej dokonywała ona wprowadzenia, wywozu lub udostępnienia towarów lub produktów odnośnych.

Podmiotem będzie np. producent, importer lub eksporter. Z kolei podmiotem handlowym każda inna osoba w łańcuchu dostaw.

Obowiązki wynikające z EUDR można podzielić na trzy główne grupy:

1. Obowiązki związane z prowadzeniem dokumentacji

Pierwsza grupa obowiązków dotyczy gromadzenie dowodów (np. dokumentów) na potwierdzenie tego, że produkty nie powodują wylesiania i zostały wytworzone zgodnie z lokalnymi przepisami.

2. Obowiązki w zakresie compliance

Istotnym obowiązkiem przedsiębiorców jest dochowanie należytej staranności w celu przestrzegania przepisów EUDR. W tym celu należy opracować procedurę pozwalającą zweryfikować pochodzenie towarów tak, aby składane oświadczenie było zgodne z prawdą. Oświadczenie o należytej staranności należy przechowywać przez okres 5 lat. W określonych przypadkach możliwa jest tzw. uproszczona należyta staranność.

3. Zarządzanie ryzykiem

Procedury risk management w świetle EUDR zmierzają do minimalizowania ryzyka naruszenia prawa poprzez stworzenie wewnętrznych procesów kontroli.

Można zadać sobie pytanie, jakie informacje mają zbierać przedsiębiorcy zobligowani do stosowania EUDR. Odpowiedź na nie znajduje się w art. 9 rozporządzenia, zgodnie z którym przez okres 5 lat od daty wprowadzenia do obrotu lub wywozu odnośnych produktów należy przechowywać następujące dokumenty wraz z dowodami:

• opis, w tym nazwę handlową i rodzaj odnośnych produktów,
• ilość, odnośnych produktów,
• kraj produkcji,
• geolokalizację wszystkich działek, gdzie wyprodukowano odnośne towary, które zawiera odnośny produkt lub z użyciem których został wytworzony,
• nazwę, adres pocztowy i adres e-mail każdego przedsiębiorstwa lub każdej osoby, od których pochodziły dostawy odnośnych produktów,
• nazwę, adres pocztowy i adres e-mail każdego przedsiębiorstwa, podmiotu lub podmiotu handlowego, którym dostarczał odnośne produkty,
• odpowiednio rozstrzygające i możliwe do zweryfikowania informacje świadczące o tym, że odnośne produkty nie powodują wylesiania,
• odpowiednio rozstrzygające i możliwe do zweryfikowania informacje świadczące o tym, że odnośne towary zostały wyprodukowane zgodnie z właściwymi przepisami lokalnymi.

Czym skutkuje nieprzestrzeganie EUDR?

Naruszenie przepisów rozporządzenia o wylesieniu rodzi ryzyko dotkliwych sankcji, o których mowa w art. 25 EUDR. Przede wszystkim właściwy organ ma prawo nałożyć grzywnę w wysokości co najmniej 4 % łącznego rocznego obrotu osiągniętego przez podmiot lub podmiot handlowy w całej Unii w roku finansowym poprzedzającym decyzję o nałożeniu kary. Dodatkowo pojawia się możliwość m.in.:

1. konfiskaty odnośnych produktów,
2. konfiskaty dochodów uzyskanych przez podmiot lub podmiot handlowy z transakcji obejmujących odnośne produkty,
3. czasowego wykluczenia na okres maksymalnie 12 miesięcy z procedur udzielania zamówień oraz z dostępu do finansowania publicznego, w tym procedur przetargowych, dotacji i koncesji,
4. zakazu stosowania uproszczonej należytej staranności.

Czy rozporządzenie EUDR pomoże ograniczyć wylesianie?

Na rezultaty wejścia w życie EUDR przyjdzie jeszcze zaczekać, ale już teraz można stwierdzić, że skuteczność regulacji w dużej mierze będzie zależała od skuteczności egzekwowania nowych przepisów. Przedsiębiorcy handlujący towarami odnośnymi zapewne powinni liczyć się z wyrywkowymi kontrolami dokumentacji. Najprawdopodobniej też z czasem zostaną wypracowane powszechnie przyjęte standardy formalne pozwalające wykazać zgodność z rozporządzeniem. Wypada wspomnieć, że rozporządzenie przewiduje możliwość zgłoszenia tzw. zastrzeżeń przez innych uczestników rynku. Takie zastrzeżenia niejako obligują właściwy organ do przeprowadzenia kontroli.

Przy założeniu, że państwa członkowskie rzeczywiście będą monitorowały działania firm pod kątem ich zgodności z przepisami o wylesianiu, można przypuszczać, że rzeczywiście uda się w ten sposób ograniczyć degradację środowiska naturalnego i eksploatację surowców energetycznych na rzecz sięgania po OZE.

Jeśli już teraz zastanawiasz się, jak Twoja firma może rozpocząć zieloną transformację, skontaktuj się z nami. W REO.pl planujemy zielone rewolucje w przedsiębiorstwach i pomagamy chronić naszą planetę!